Dra. Miranda Thys verdedigt doctoraatsonderzoek op 29 juni 2016

“Open-ended science and technology learning environments. Challenges for pupils, teachers and researchers”

De behoefte aan krachtige leeromgevingen en professionele initiatieven om leerlingen en leerkrachten van de lagere school te betrekken in W&T, wordt in de literatuur algemeen erkend. Leeromgevingen waarin leerlingen een hoge mate van initiatief krijgen, onder andere project-gebaseerde leeromgevingen (Barak & Raz, 2000; Barak & Doppelt, 2000), kunnen bijdragen tot leerlingbetrokkenheid (Wurdinger, Haar, Hugg, & Bezon, 2007). Ondanks de veelbelovende effecten van deze ‘open’ W&T leeromgevingen, zijn de condities waaronder ze effectief zijn, nog niet grondig onderzocht. Het kan niet verondersteld worden dat leerkrachten en leerlingen onmiddellijk hun nieuwe rol vinden bij het implementeren van dergelijke omgevingen. Deze doctoraatsverhandeling beoogde de doorslaggevende factoren voor een succesvolle implementatie van zo’n leeromgeving te ontrafelen.

De doelen van dit doctoraatsonderzoek waren tweevoudig. Ten eerste hadden Studies 1 en 4 tot doel de bestaande literatuur wat betreft instrumenten voor de evaluatie van de kwaliteit van (project-gebaseerde) W&T leeromgevingen, te onderzoeken, evenals bij te dragen tot instrumentontwikkeling. Studie 1, een reviewstudie aangaande instrumenten in het veld, toonde het bestaan van een verscheidenheid aan schalen, items en vragen. De resultaten helpen onderzoekers bij het maken van een keuze wanneer zij bepaalde aspecten van de W&T leeromgeving beogen te evalueren, en stimuleren tot het samenstellen van nieuwe instrumenten. In Studies 2 en 3 zijn we zelfs een stap verder gegaan. Omdat in het diepgaande literatuuronderzoek naar instrumenten geen tool werd gevonden die de rol van de leerkracht integraal meet, werd het Classroom Assessment Scoring System (CLASS) (Pianta et al., 2012), een kwaliteitsvol instrument dat ook in andere onderwijsdomeinen gebruikt wordt, geselecteerd. Na inzetten van het instrument in Studies 2 en 3 ontstond de mogelijkheid om de kwaliteiten van de Adult Style Observation Schedule (ASOS) (Laevers & Heylen, 2013), een tool ontwikkeld aan het Centrum voor Ervaringsgericht Onderwijs om leerkrachtstijl te onderzoeken (Studie 4). De resultaten van de convergente validiteitsanalyses toonde aan dat de verwachtte relaties tussen de CLASS en de ASOS dimensies, niet eenduidig gevonden werden. Meer bepaald toonde Stimulerend Tussenkomen (ASOS) congruentie met Content Understanding (CLASS), en Gevoeligheid voor Beleving (ASOS) correleerde positief met Positief Klimaat (CLASS). Er werd geen evidentie gevonden voor de convergentie van Autonomie Verlenen (ASOS) met gelijkaardige CLASS dimensies.

Ten tweede werden in studies 2 en 3 de effectiviteit van het implementeren van een open W&T leeromgeving, het project Dorp Op School (DOS), en factoren gerelateerd aan deze effectiviteit en de implementatie, onderzocht. In Studie 2 werd de evolutie in leerlingbetrokkenheid nagegaan en mogelijke verklarende factoren in het competentieprofiel van leerkrachten – attitudes ten aanzien van W&T (en lesgeven in W&T) en leerkrachtstijl – voor de verschillen tussen scholen en/of klassen in deze evolutie werden geëxploreerd. De hoofdconclusies wijzen erop dat (a) leerlingen groeiden in hun betrokkenheid doorheen het traject en (b) de groei in betrokkenheid (post-pre) positief samenhing met Leerkracht Sensitiviteit, maar negatief met Positief Klimaat en Diepgaand Begrijpen bij controleren voor andere CLASS dimensies. In Studie 3 werd niet alleen de wijze waarop het competentieprofiel voor het project de leerkrachtstijl tijdens DOS bepaalde, maar ook de evolutie van leerkrachten tijdens en na de interventie, onderzocht. Het niveau van Emotionele Ondersteuning tijdens DOS hing positief samen met de initiële Emotionele Ondersteuning bij controleren voor de attitudes en de andere CLASS dimensies, maar negatief met Klas Organisatie/attitude t.a.v. onderzoekend leren. Leerkrachten groeiden niet in hun attitudes, maar de interacties wat betreft Oog voor Leerling Perspectieven en Kwaliteit van Feedback verbeterden. Verrassend was de groei in Negatief Klimaat. De resultaten van Studies 2 en 3 werden bediscussieerd in het licht van de uitdagingen die gepaard gaan met de implementatie van DOS.